Spis Treści | Panel Twórczość | Panel Nauka | Panel Dydaktyka | Pionierzy |

Streszczenia panelu: DYDAKTYKA

Dr Winifred E.H. Blum, Prof. arch. dip. ling. Werner Kvarda

UCZENIE SIĘ PRZEZ CAŁE ŻYCIE DLA ROZUMIENIA ISTOTY GLEBY ORAZ METOD UŻYTKOWANIA GRUNTÓW

LIFELONG LEARNING FOR UNDERSTANDING SOIL AND LAND USE SYSTEMS

Abstract: The soil has to become the common concern primarily within local/regional communities but also within state public enterprises and offices. The ecologisation of the social development means to introduce principles of ecology, environmental protection and education into all areas of social importance. An elaboration of strategies for improving cooperation of city councils and universities will be established to improve regional develop ment, responsible use of soil and land use and integrated land utilisation issues.

Streszczenie:

Gleba winna stać się przedmiotem wspólnej troski przede wszystkim w społecznościach lokalnych i regionalnych, jak również w państwowych i publicznych przedsiębiorstwach i urzędach. Ekologizacja oznacza uzgodnienie spraw zrównoważonego rozwoju, jako postępującego zadania na wszystkich szczeblach politycznych. Wypracowanie strategii poprawy

współpracy pomiędzy samorządami a uczelniami będzie służyć poprawie rozwoju regionalnego, odpowiedzialnego użytkowania gleby i ziemi oraz kwestiom zintegrowanego użytkowania gruntów.

Key words: Danube region, Agenda 21, soil protection, ecological education.

Słowa kluczowe: region Dunaju, Agenda 21, ochrona gleby, edukacja ekologiczna.

Mgr inż. Paweł Byrski

ANALIZY KRAJOBRAZOWE PANORAM W NAUCZANIU PROJEKTOWANIA NOWYCH FORM

LANDSCAPE ANALYSES OF PANORAMIC VIEWS IN DESIGNING OF NEW FORMS EDUCATION

Streszczenie: Nauczanie projektowania w cennym krajobrazie wymaga rozwiązania skomplikowanego problemu. Oprócz jakości powstającej formy ważniejszy jest jej sposób oddziaływania na krajobraz. Jej precyzyjna wizualizacja – pozwala nie zniszczyć wartości krajobrazowych przy jednoczesnym wzbogaceniu otoczenia o nowy byt. Środowisko wirtualne jest tożsame z rzeczywistością – powstaje na podstawie danych pobranych i przetworzonych ze środowiska. Wynikiem technik wizualizacyjnych są wariantowe rozwiązania poddawane ocenie ekspertów oraz dyskusji społecznej. Budowla zostaje oceniona zanim zaistnieje na trwałe w krajobrazie.

Abstract: Education in designing in a valuable landscape requires solving a complex problem. In addition to the quality of a new form, it is the way of its impact on landscape that appears to be more important. Precise visualisation of that new form will make it possible not to destroy landscape values, while simultaneously enriching the surroundings with a new being. Virtual surroundings are identical with reality. They are created based on data collected from real surroundings and processed. Visualisation techniques yield variant solutions, subjected to assessment by experts and discussion by general public. Thus a structure can be assessed before it actually starts to exist in the landscape.

Słowa kluczowe: cyfrowa analiza krajobrazu, widoki panoramiczne, wizualizacja komputerowa, model cyfrowy.

Key words: digital landscape analysis, panoramic views, computer visualisation, digital model.

Prof. dr hab. inż. Andrzej Drabiński

PRAWNE ASPEKTY ZAWODU ARCHITEKTA KRAJOBRAZU

LEGAL ASPECTS OF THE PROFESSION OF A LANDSCAPE ARCHITECT

Streszczenie: Zawód architekta krajobrazu należy w naszym kraju do zawodów nowych, ponieważ oficjalnie został utworzony dopiero w 1995 roku, rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Socjalnej (Rozporządzenie 1995) natomiast samodzielny kierunek studiów istnieje zaledwie 9 lat (Uchwała 1998). Do chwili obecnej nie została uregulowana kwestia uprawnień do wykonywania zawodu przez absolwentów tego kierunku, chociaż zapotrzebowanie na ich pracę systematycznie rośnie.

Abstract: The profession of a landscape architect is a new one in Poland, since it was established only in 1995 through a regulation of the Minister of Labour and Welfare Policy (Regulation 1995), while an independent, special field of studies has existed only for 9 years (Law enacted in 1998). Up till now, the issue of licences enabling graduates to work as landscape architects has not been solved, although demand for their job grows systematically.

Słowa kluczowe: architektura krajobrazu, uprawnienia zawodowe, izba architektów krajobrazu, klasyfikacja zawodów.

Key words: landscape architecture, professional licences, chamber of landscape architects, classification of professions.

Dr hab. inż. arch. Alina Drapella Hermansdorfer, prof. PWr

SZKOŁA WYOBRAŹNI – SZKOŁA ODPOWIEDZIALNOŚCI

Teaching invention , teaching responsibility

Streszczenie: Wiedza, inwencja i wyobraźnia to kluczowe aspekty determinujące wybór tematów i programu kursów prowadzonych przez autorkę. Obejmują gospodarkę przestrzenną, architekturę i architekturę krajobrazu. Wyrażają się w formie wielodyscyplinarnych prac kursowych i warsztatowych. Inspiracją są: sztuka konceptualna, sztuka ziemi, performance i sztuka instalacji. Studenci są szkoleni w pracy indywidualnej i zespołowej, uczą się współzawodniczyć i myśleć krytycznie. Istotą jest idea rozwoju zrównoważonego i system śladów ekologicznych, jako miara rozwoju w kierunku zrównoważonej architektury krajobrazu. Przykłady dobrano tak, aby ukazać wypełnianie potrzeb miasta i regionu.

Abstract: Knowledge, invention and responsibility are the key aspects, which determine the choice of topics and the programme of the classes run by the author. Courses in land management, architecture and landscape architecture are assessed through multidisciplinary term projects and workshops, inspired by conceptual art, land art, performance and installation art. The point is the concept of sustainable development and the system of ecobonuses for measuring progress toward sustainable landscape architecture. Samples are chosen to show the interest in the needs of the city and the region.

Słowa kluczowe: zrównoważony rozwój, wielodyscyplinarność,edukacja, sztuka.

Key words: sustainable development, multidisciplinary approach,education, the arts.

Dr inż. arch. Urszula Forczek-Brataniec

STUDIA WIDOKOWE W PROJEKTOWANIU ZINTEGROWANYM NA KIERUNKU ARCHITEKTURA KRAJOBRAZU

VIEW STUDIES IN INTEGRATED DESIGNING IN THE FIELD OF STUDY OF LANDSCAPE ARCHITECTURE

Streszczenie: Projektowanie krajobrazu jest złożonym procesem, ze względu na istotę tworzywa. Krajobraz jako „fizjonomia powierzchni ziemi” zawiera w sobie szereg przenikających się struktur znajdujących wyraz w jego formie. Bezpieczne poruszanie się w tej złożonej sytuacji, wymaga specjalnego rozpoznania prawidłowości przestrzennych i kompozycyjnych. Proces dydaktyczny zapoczątkowany przez komponowanie abstrakcyjnych modelowych tematów „wnętrz krajobrazowych” na I semestrze, prowadzi do projektowania złożonych form krajobrazowych na przykładzie Parku Kulturowego w semestrze IX.

Abstract: Landscape designing is a complex process, due to the nature of its raw material. Landscape as the “Earth’s surface physiognomy” contains a number of interpenetrating structures that are expressed in landscape forms. Safe moving around that complex situation requires special identification of spatial and composition regularities. The didactic process, initiated by means of composing abstract model subjects of “landscape interiors” during Semester I classes leads to designing complex landscape forms. e.g. the Culture park during Semester IX classes.

Słowa kluczowe: projektowanie zintegrowane, kompozycja, następstwo przestrzeni, sekwencja, widoki kluczowe, weryfikacja widokowa.

Key words: integrated designing, composition, sequence of space, succession, key views, view verification.

Prof. dr hab. Wanda Harkot, dr inż. arch. Halina Lipińska

Trawniki we współczesnych ogrodach przydomowych na wsi

Lawns at village adjacent gardens

Streszczenie: Przebadano tereny trawników w 200 wybranych gospodarstwach regionu lubelskiego. W ich 13%, trawniki pokrywały 70% całej pow. terenu. W największej liczbie gospodarstw, ok. 60% – pow. trawników nie przekraczała 40%. Najpopularniejszym przeznaczeniem zbadanych trawników, ponad 50%, była rekreacja. Specjalnie utwardzonych było tylko ok. 8,3%. Najstarszy badany trawnik liczył 20 lat, a najmłodszy – 2.

Abstract: The cataloguing of grassy area in 200 selected individual farms was performed in Lublin region. Lawns covered over 70% of a property in about 13% of analyzed farms; those where lawn area did not exceed 40% of property made up the most numerous group (about 60%). Recreation lawns were the most popular (up to 50% of total number of analyzed lawns). Intensivetype lawns made up only 8.3%. The oldest lawn was 20-yearsold, the youngest – 2-years-old.

Słowa kluczowe: trawnik, trawa, łąka, nawierzchnia, ekstensywny, intensywny.

Key words: lawn, grass, surface, extensive, intensive.

Doc. Dr inż. Peter Jančura, Martina Slámova, Milan Kulanda

Streszczenie: Od roku 1994 zagadnienie krajobrazu stało się ważnym przedmiotem w Instytucie Planowania i Projektowania Krajobrazu na Wydziale Ekologii i Nauk o Środowisku Politechniki w Zwoleniu (Słowacja). Koniecznym wymogiem jest stosowanie metod interaktywnych oraz przetwarzanie i opracowywanie dokumentacji nie tylko z udziałem ekspertów, ale także władz lokalnych, przedsiębiorców, jak również społeczeństwa. Czynnikiem integrującym jest cel – stan jakości krajobrazu. Należy do niego dochodzić zbiorowym wysiłkiem wszystkich uczestniczących stron.

Abstract: Since 1994 the topic of landscape is an important subject at the Department of Landscape Planning and Design, Faculty of Ecology and Environment, Technical University in Zvolen. The basic tool used for solving land problems, are landscape studies and landscape planning. Results are usually presented through the physical planning. Landscape is considered to be everything starting with spatial design, through park design and landscape architecture. Another is the term gardening, dealing with park and garden design. It is considered in Slovakia, that practical application of the landscaping, leads to the land care. A necessary requirement is the use of interactive methods and documentation processing with participation of not only experts but local governments, businessmen and the public, too. Integrating factor is the target – landscape quality condition which should be reached by a collective effort of all participating specialists.

Słowa kluczowe: planowanie przestrzenne, planowanie krajobrazu, rozwój obszaru, urządzenia krajobrazowe, ogrodnictwo, krajobraz, studium krajobrazu.

Key words: physical planning, landscape planning, area development, landscaping, gardening, landscape, landscape study.

Dr hab. inż. arch. Wojciech Kosiński, prof. PK

DYDAKTYKA – UWARUNKOWANIA I UTRUDNIENIA

EDUCATION – CONDITIONS AND OBSTACLES

Streszczenie: Misja profesji architektów krajobrazu i procesu ich kształcenia, nabiera kapitalnej roli w warunkach transformacji. Wzrasta zapotrzebowanie na kształtowanie przestrzeni o wysokich standardach krajobrazowych, a jednocześnie narastają zagrożenia wartości krajobrazowych ze strony brutalnych inwestorów i niekompetentnych władz. Architekci krajobrazu napotykają ignorancję społeczeństwa i blokadę pozycji zawodowej ze strony architektów, zazdrosnych o konkurencję. Kapitalnym czynnikiem zawodu i edukacji AK jest wielodyscyplinarność, w tym projektowanie zintegrowane. AK jest wyrazem wysokiej kultury.

Abstract: The mission of the landscape architects’ profession and of the process of teaching them gains a major significance under the transformation conditions. The demand for shaping spaces of high landscape standards increases, while, at the same time, there is a growing threat to landscape values from brutal investors and incompetent authorities. Landscape architects face the ignorance of society, and their professional position is blocked by architects, who are envious of competitors. The fundamental factor in the landscape architect’s profession and education is multidisciplinarity. Landscape architecture is an expression of a high culture.

Słowa kluczowe: Misja, kultura społeczeństwa, konflikt zawodowy, wielodyscyplinarność, projektowanie zintegrowane, szkoła gustu.

Key words: mission, society’s culture, professional conflict, multidisciplinarity, integrated designing, a school of taste.

Dr hab. inż. arch. Wojciech Kosiński, prof. PK

NAUCZANIE PROFESJI – KSZTAŁCENIE PROFESJONALISTÓW

TEACHING PROFESSION – CREATING PROFESSIONALISTS

Streszczenie: Formalne fundamenty wykonywania zawodu architekta krajobrazu w Polsce nie są ustabilizowane. Pluralizm nauczania w uczelniach przyrodniczo-rolniczych i w politechnikach, tworzy atrakcyjne spektrum absolwentów. Interesujące jest wyważenie pomiędzy etosem przyrodniczym – rodem ze sztuki ogrodowej, oraz budowlanym – rodem z architektury. Nauczanie na tym kierunku jest szczególnie wielodyscyplinarne, wyrazistym przykładem jest projektowanie zintegrowane. Praca nauczycielska nad przyszłymi adeptami wymaga prócz ścisłego nauczania zawodu – także intensywnej pracy nad profilem osobowości absolwentów.

Abstract: Formal foundations of practising the profession of a landscape architect in Poland are not stabilised. The pluralism of teaching in nature and agriculture schools, as well as in technical

universities creates an attractive spectrum of graduates. What is interesting is the balance between the natural ethos (derived from the art of gardening) and the building ethos (derived from architecture). Teaching landscape architecture is especially multidisciplinary, with integrated designing being a distinctive example of that. The work of a teacher on future novice landscape architects requires – in addition to a rigorous teaching them profession – also an intensive work on their personality profiles.

Słowa kluczowe: uprawnienia, izba zawodowa, wielodyscyplinarność, projektowanie zintegrowane, profil osobowości absolwenta.

Key words: license, vocational chamber, multidisciplinarity, integrated designing, graduate’s personality profile.

Dr inż. arch. Sabina Kuc

TECHNO-KREACJA W ARCHITEKTURZE KRAJOBRAZU

TECHNO-CREATION IN LANDSCAPE ARCHITECTURE

Streszczenie: Nowe materiały i technologie stają się rzeczywistymi materiałami w rękach architektów krajobrazu. Są one inspiracją do działań artystycznych i eksperymentalnych. Wynikiem tego procesu są arcydzieła w świecie realnymi i rzeczywistości wirtualnej.

Abstract: New materials and technologies are becoming real materials in the landscape architects’ hands. They are an inspiration for artistic and experimental works. The results of this process are masterpieces in the real world and in a virtual reality.

Słowa kluczowe: krajobraz, projektowanie, nowe technologie, percepcja krajobrazu

Key words: landscape, designing, new technologies, landscape perception.

Prof. arch. dipl. ing. Werner Kvarda, dr Winifred E.H. Blum

UCZENIE SIĘ PRZEZ CAŁE ŻYCIE DLA ROZUMIENIA ISTOTY GLEBY ORAZ METOD UŻYTKOWANIA GRUNTÓW – CD.

LIFELONG LEARNING FOR UNDERSTANDING SOIL AND LAND USE SYSTEMS – CONTINUATION

Streszczenie: ONZ ogłosiła Dekadę edukacji dla zrównoważonego rozwoju w latach 2005–2014. Edukacja przyczyni się do rozwinięcia powszechnego zrozumienia współzależności i kruchości wszystkich systemów podtrzymujących życie na ziemi. Region „uczący się” to region uczestniczący w kształceniu ustawicznym, zapewniającym multidyscyplinarną platformę dla omawiania zasad rozwoju zrównoważonego użytkowania ziemi, jako warunek wstępny dla budowania świadomości ekologicznej wspólnych działań. Wymaga to wysokiego poziomu zaufania pomiędzy administracją regionalną (wojewódzką) a lokalną oraz różnymi grupami osób zainteresowanych (organizacjami pozarządowymi i grupami nieformalnymi), działającymi w regionie, w oparciu o doświadczenia wynikające z udanych, wspólnych przedsięwzięć. Proces ten powinien umożliwiać instytucjom powołanym do ochrony środowiska i przyrody wspólne uwalnianie potencjału władz publicznych, regionalnych i centralnych oraz umożliwianie każdemu z tych szczebli wnoszenie wkładu do poprawy świadomości o pożądanym i odpowiedzialnym użytkowaniu gruntów w regionie.

Abstract: The UN proclaims with the Decade for Education for sustainable Development from 2005 to 2014 that education will help to develop widespread understanding of the interdependence and fragility of planetary life support systems. The ‘learning region’ should be seen as a continuous learning process, that provides the region with a cross-sectoral platform to discuss sustainable land use development as a precondition for ecological awareness for collective action. It requires good levels of trust between regional and local administration and the different elements of stakeholders in the region based on the experience of working successfully together. It should enable the environmental and nature protection institutions together to release the potential of public, regional and political agencies and enable each of these to contribute to the achievement of awareness of a desirable and responsible land use of the region.

Słowa kluczowe: region naddunajski, użytkowanie gruntów, ochrona gleb, edukacja ekologiczna, Agenda 21.

Key words: Danubian region; land use; soil protection; ecological education; Agenda 21.

Dr inż. arch. Bogna Lipińska

ANALIZY KRAJOBRAZOWE – KWESTIA PRZYDATNOŚCI W PRAKTYCE ZARZĄDZANIA PRZESTRZENIĄ

LANDSCAPE ANALYSES – THE ISSUE OF USEFULNESS IN SPACE MANAGEMENT PRACTICE

Streszczenie: Konieczne jest poszerzenie pola badawczego w architekturze krajobrazu o zagadnienia związane z naukami przyrodniczymi i geograficznymi, a w tym zwrócenie uwagi architektów krajobrazu na ochronę cech przyrodniczych środowiska, które tworzą ład przyrodniczy niezbędny dla istnienia ładu przestrzennego.

Abstract: It is necessary to extend the research field in landscape architecture by elements related to natural and geographical sciences, and to direct the landscape architects’ attention to the preservation of natural features of the environment, which form natural order, necessary for the existence of spatial order.

Słowa kluczowe: krajobraz, analiza krajobrazu, środowisko przyrodnicze, środowisko kulturowe, formy ochrony przyrody.

Key words: landscape, landscape analysis, natural environment, culture environment, forms of nature preservation.

Dr inż. arch. Halina Lipińska, dr inż. arch. Agata Zachariasz

KOMPLEKS DYDAKTYCZNY – „OGRODY”

Didactic complex “Gardens ”

Streszczenie: Kompleks Dydaktyczny zaprojektowano na potrzeby Katedry i kształcących się tam studentów. W ramach założenia planuje się prezentację wybranych stylów ogrodowych oraz charakterystycznych ogrodów. Do realizacji wybrano ogrody: średniowieczny, renesansowy i barokowy, z ogrodów tematycznych: biblijny, japoński, wiejski oraz alpinarium i różankę. W poszczególnych ogrodach uwzględniono tylko niektóre, charakterystyczne dla danej epoki, czy rodzaju ogrodu, zasady kompozycji i typowe dla nich elementy kompozycyjne, różne aranżacje roślinne (klomb z roślinami o ozdobnych kwiatostanach, nadających się do zasuszenia, rabata z roślin o różnym pokroju i rabata „koło barw” i trójkątna rabata z różnymi gatunkami paproci) oraz małą architekturę ogrodową (altanę porośniętą różnymi pnączami). W doborze gatunków kierowano się ich historycznym zastosowaniem w poszczególnych epokach i stylach oraz ogrodach specjalistycznych. Układ komunikacyjny zaprojektowano w taki sposób, by kolejno można było zobaczyć wszystkie elementy ogrodu w porządku chronologicznym – od założeń średniowiecznych po nowoczesne, co pozwoli studentom prześledzić zmiany kompozycyjne zachodzące w następujących po sobie epokach.

Abstract: It is planned to present selected styles of gardens and characteristic garden examples. Following types were selected: medieval, Renaissance, and baroque, as well as biblical, Japanese, rustic, rockery, and rosary as thematic gardens. Only composition rules along with typical elements that are characteristic for a given epoch or garden type were taken into account

in particular gardens. Path network enables to visit the garden in chronological sequence: from medieval assumptions through modern ones, which allows students for recording the composition changes in subsequent epochs.

Słowa kluczowe: ogród dydaktyczny, ogród historzczny, koło barw, scenariusz ogrodowy.

Key words: educational garden, historical garden, the circle of colours, the garden scenario.

Dr inż. Anna Majdecka-Strzeżek

REWALORYZACJA PARKÓW W DYDAKTYCE STUDIUM PODYPLOMOWEGO OCHRONY I KONSERWACJI ZABYTKOWYCH ZAŁOŻEŃ OGRODOWYCH

TEACHING RESTORATION OF PARKS IN THE POSTGRADUATE SCHOOL OF PRESERVATION AND CONSERVATION OF HISTORICAL GARDENS

Streszczenie: Podyplomowe Studium Ochrony i Konserwacji Zabytkowych Założeń Ogrodowych rozpoczęło działalność w 1987 roku. Inicjatorem jego powstania, pierwszym kierownikiem i autorem programu nauczania był znany, czołowy specjalista i autorytet problematyki konserwatorstwa ogrodowego prof. L. Majdecki. Studium było odpowiedzią ma potrzebę kształcenia specjalistów, którzy poświęciliby się ochronie zabytkowych ogrodów. Program nauczania Studium łączy przeszłość i współczesność z perspektywą przyszłości, w rozwiązywaniu problemów ochrony i konserwacji zabytków ogrodowych i krajobrazu kulturowego.

Abstract: The Postgraduate School of Preservation and Conservation of Historical Gardens began its operation in 1987. The initiator of the School, its first head and the author of its curriculum was Prof. L. Majdecki, PhD, a well-known, world renowned specialist and an authority in the field of gardening conservation. The studies were an answer to the need for specialists, who would dedicate themselves to the preservation of historical gardens. The course of teaching is simultaneous with the up-todate perspective of solving problems in the field of preservation, as well as conservation of historical gardens.

Słowa kluczowe: dydaktyka, ogrody historyczne, konserwacja ogrodów.

Key words: teaching, historical gardens, conservation of historical gardens.

Prof. dr hab. Zbigniew Mirek

OCHRONA PRZYRODY I ŚRODOWISKA PRZYRODNICZEGO W EDUKACJI ARCHITEKTA KRAJOBRAZU

PROTECTION OF THE NATURE AND NATURAL ENVIRONMENT WITHIN EDUCATION OF LANDSCAPE ARCHITECT

Streszczenie: Wykład ochrony przyrody (traktowanej jako ochrona życia i jego środowiska) zbudowany jest na ścisłej relacji zachodzącej między życiem a jego środowiskiem. Całościowe

spojrzenie na życie pozwala na zintegrowanie myślenia o krajobrazie jako środowisku życia zarówno w wymiarze przyrodniczym, jak i kulturowym.

Abstract: The lecture about protection of the nature (treated as protection of life and its environment) had been constructed on the closest relation that occurs between a life and its surrounding. A holistic observation of the life, it let to think about a landscape in an integrated way, both as about the environment of life – in the natural, as well as in the cultural – dimension.

Słowa kluczowe: ochrona przyrody, bioróżnorodność, projektant-kustosz, współkreacja.

Keywords: protection of the nature, biodiversity, designer-curator, collective creation.

Prof. dr hab. inż. arch. Anna Mitkowska

TRADYCJA MIEJSCA I JEJ REGIONALIZMY W NAUCZANIU KRAJOBRAZOWYM

THE PLACE TRADITION AND ITS REGIONALISMS IN LANDSCAPE TEACHING

n Tradycja miejsca interpretowana jest jako postawa twórcza

podporządkowująca kanwę kompozycyjną projektowanej całostki

krajobrazowej lub ogrodu, istniejącym pierwotnym uwarunkowaniom

i wartościom zarówno naturalnym (rzeźba terenu,

substancja roślinna, elementy przyrodnicze takie jak skały, potoki),

jak i kulturowym – w tym obiekty architektoniczne, a także

treściowym, jak np. utrwalony już kult.

Znana od starożytności i stosowana z powodzeniem w wielu

kolejnych epokach historycznych, wydaje się pozostawać

jednym z ważniejszych wątków w kształtowaniu ideowych założeń

projektowych współczesnego architekta krajobrazu. Daje

możliwość kreowania pejzażów w szerokiej gamie ich regionalnych,

oryginalnych postaci.

Nauczana przez autorkę niniejszej relacji w przedmiotach grupy

„historycznej” dla studentów kierunku architektura krajobrazu,

kontynuuje myśl badawczą klasyka polskiej szkoły krajobrazowej,

Janusza Bogdanowskiego (1929–2003). W konstruowaniu modeli

projektowania krajobrazowego konsekwentnie odwoływał się on

do konieczności badania i uwzględniania przyrodniczych i kulturowych

uwarunkowań, tj. do „tradycji miejsca”.2

Postawa taka stosowana i znana już w kulturach starożytnych,

m.in. w Mezopotamii, wyrazistą formę uzyskała w kręgu

kulturowym antycznej Grecji, a to za sprawą kultywowania „ducha

opiekuńczego miejsca” zwanego genius loci. Tak rozumiane

1 Instytut Architektury Krajobrazu, Wydział Architektury, Politechnika Krakowska.

2 Por. Bogdanowski J., Kompozycja i planowanie w architekturze krajobrazu, (wyd.3)

Wrocław 1976, passim.

Il. 1. Lanckorona – rynek, „amfiteatr” z naturalnego rozwoju, po rewaloryzacji

z 2005 r. (proj. A. Mitkowska) – uczestnicy mszy św. polowej, maj 2007, (fot.

aut.).

Fig. 1. Market square at Lanckorona, a naturally developed „amphitheatre” after

its restoration in 2005 (design by A. Mitkowska) – celebrants hearing the

field mass, May 2007 (photo by the auth).

Il. 2. Klasztor OO. Franciszkanów w Pilicy-Biskupicach, przykład polskiego

baroku reformackiego, 2004 (fot. aut).

Fig. 2. Franciscan Monastery at Pilica-Biskupice, an example of Polish Reformation

baroque, 2004 (photo by the auth.).

1 2

Mitkowska Anna 229

230 DYDAKTYKA

terenu dla kreowania obszarów harmonijnych krajobrazów, budowanych

systemami willowego modułu kompozycyjnego.4

Wśród licznych osiągnięć antyku, renesans włoski podjął

i perfekcyjnie rozbudował właśnie m.in. koncepcje genius loci

jako metody kreowania wielkoobszarowych ogrodów rezydencjonalnych.

Nurt ten zaowocował wykreowaniem manierystycznej

odmiany stylowej, stosowanej z powodzeniem przez tak wybitnych

artystów jak Galeazzo Alessi i Bernardo Buontalenti.

W dziełach ogrodowych tych mistrzów kształt kompozycyjny

ogrodu wynikał wprost z form terenowych i ich rozrzeźbienia,

żeby wspomnieć tylko słynną rezydencję Franciszka I Medyceusza,

znaną dziś pod nazwą Villa Demidoff w Pratolino (Toskania)

oraz Villa Imperiale zwana „la Bellezza” w Sampierdarena.5

Szczególnie intensywny rozwój postaw z kategorii genius

loci nastąpił w okresie powstawania w Europie ogrodów (parków)

w stylu angielskim, kiedy to uwzględnianie uwarunkowań

przyrodniczych i kulturowych doprowadziło do faktycznego zespolenia

w jedność estetyczną rezydencjonalnych kompozycji

parkowych. Świadomie kształtowano wielkoprzestrzenne, harmonijne

postaci krajobrazowego zagospodarowania terenów

rolnych majątków ziemskich, regionów a nawet krajów.6

Ciągle nie w pełni doceniany pozostaje specyficzny nurt

projektowania krajobrazowego związany z fundowaniem plenerowych

sanktuariów kalwaryjskich w katolickich krajach nowożytnej

Europy. Ostatnio Kalwaria Zebrzydowska, a później

grupa włoskich Sacri Monti z obszaru Piemontu, weszły do prestiżowej

grupy Światowego Dziedzictwa Kultury.

Kalwarie w swym naczelnym ideowym i funkcjonalnym założeniu

powstawały jako miejsca kultu religijnego, przeznaczone

dla realizowania w nich pielgrzymkowego typu pobożności.

Wypełniając zamierzony program treściowy poprzez finezyjne

rozwiązania krajobrazowe, nasycone często obiektami architektonicznymi,

w tym kapliczkami kalwaryjskimi wysokiej klasy

artystycznej, stawały się w swej warstwie formalnej obiektami

mieszczącymi się w kategorii sztuki ogrodowej.

Sanktuaria kalwaryjskie wyrosły z ducha ogrodów manierystycznych

XVI-wiecznej Italii, w tym głównie słynnej toskańskiej

grupy willi Medyceuszy 2 poł. XVI w. To właśnie w kalwariach

i w willach Medyceuszy dogłębnie odczytana w terenie warstwa

treściowa (tradycje historyczne miejsca) oraz walory naturalne

przyrody ożywionej i nieożywionej, w tym nade wszystko rzeźba

terenu wraz z elementami wodnymi – dyktowały twórcy naczelną

koncepcję formalną krajobrazowo-ogrodowego kompleksu

konstruowanego w terenie.

W obiektach kalwaryjskich zasada genius loci splotła się

integralnie z tradycjami franciszkańskimi, filozoficznym umiłowaniem

i poszanowaniem przyrody, biorącym swój początek

w ideach życia Św. Franciszka z Asyżu. Ostatecznie można powiedzieć,

że kalwarie stały się modelowym wręcz przykładem

komponowania ogrodów krajobrazowych, w których powstaje

wyjątkowa kombinacja wartości naturalnych – przyrodniczych

z kulturowymi, tj. artystycznie uformowanymi artefaktami.7

W dzisiejszym procesie dydaktycznym, przywoływanie tych

właśnie postaw ideowych i założeń projektowych epok minionych,

ilustrowanych istniejącymi do dzisiaj postaciami kompozycji

krajobrazowych, wydaje się być jednym z lepszych instrumentów

pobudzania wrażliwości krajobrazowej studentów,

a także wskazywania im – sprawdzonych i inspirujących wzorców

warsztatowych.

W zależności od typologicznych systematyzacji różnych

obiektów krajobrazowych, szczególnie przydatne staje się przyIl.

3. Przykładowe ilustracje prezentacji multimedialnej, wykładu w ramach

przedmiotu: A. Mitkowska, Kalwarie polskie i europejskie, Politechnika Krakowska,